the masks. an essential accessory

Lees het artikel

 

Sesame of het benuttigen van afval

Interview met Pierre-Emmanuel Vandeputte en Olivier Gilson

12 december 2019
© mikomikostudio

Op 1 juli 2016 werden de 3.700 oranje ontwaarders van de MIVB uit omloop gehaald en vervangen door rode MOBIB-lezers. Aanvankelijk was het de bedoeling om ze gewoon te recycleren, maar nu krijgen 1.500 van deze ontwaarders toch een nieuw leven. 
De ontwaarder werd vroeger gebruikt om de toegang tot het openbaar vervoer te valideren. De herwerkte vorm richt zich op de toegang tot woningen en werd een sleutelkastje: SESAME. Met houten planken om gedrukte schakelingen te vervangen en elastieken voor post of foto’s. 

We blikken graag even terug op dit project met Pierre-Emmanuel Vandeputte  en Olivier Gilson, Directeur van MAD Lab.

Pevdp

Vanwaar het idee om er sleutelkastjes van te maken? Om de context wat te schetsen, hoe is de samenwerking tussen de MIVB, de partners en u ontstaan?

Pierre-Emmanuel Vandeputte - In 2016 heeft de MIVB haar ontwaarders gedemonteerd en vervangen door een nieuw systeem. Om deze 3.700toestellen te recycleren, nam ze contact op met Net Brussel. In een eerste fase werden de toestellen ontmanteld door het bedrijf CF2D om de binnenkant te kunnen herwaarderen. De motoren worden nu hergebruikt door de faculteit Polytechniek van de ULB. Op basis van de studie uitgevoerd door CF2D werden ten slotte de mogelijkheden van de toestellen bepaald op het gebied van elektronische onderdelen, plastic en materialen om deze te kunnen hergebruiken in een klassieke keten.

Olivier Gilson - Toen we aan dit project begonnen, was er inderdaad al enig werk verricht, en het is belangrijk te vermelden dat de herwaardering van de binnenkant van deze toestellen al volop aan de gang was. Ze kwamen vooral bij ons aankloppen om iets met het lege toestel te doen.Er waren verschillende visies. De visie van de ontwerper was gericht op de eindbestemming en de mogelijke gebruiksdoeleinden van het voorwerp. De visie van MAD Lab focuste voornamelijk op het vernieuwingsproces van de toestellen met als doel er lessen uit te halen om te communiceren over eco-ontwerp en de uitdagingen en rol ervan bij de herwaardering van een afvalproduct. Naast de vorm en de vanzelfsprekende upcyclinglogica is dit vaak een verplichte stap om de partners van MAD Lab te sensibiliseren over wat de toegevoegde waarde van eco-ontwerpecht is

Hoe kwam dit toestel bij u op kantoor terecht?

OG - We werden geïdentificeerd als een laboratorium met ontwerppotentieel, dat nadenkt over duurzame en sociale dynamieken. Maar over het algemeen hebben de mensen met wie we samenwerken toch wel een vrij klassiek beeld van wat ontwerp kan aanbrengen. Ze wilden dat we hen hielpen met het vernieuwen van deze lege toestellen, en we hebben beslist om hiervoor samen te werken met Pierre-Emmanuel. Na het project Handymadevan Pierre-Emmanuel en de beschutte werkplaats L’Ouvroir leek het ons logisch om weer met elkaar in zee te gaan nu het proces tussen Pierre-Emmanuel, L’Ouvroir en MAD Lab goedgekeurd was.

 

  © ©Alexandra Bertels
  © ©Alexandra Bertels
  © ©Alexandra Bertels
  © ©Alexandra Bertels

Wie is de initiatiefnemer van het project?


OG - De MIVB en Recy-k. 

PEVDP - De MIVB gaf de afvalproducten aan Net Brussel, dat contact opnam met Recy-k voor opslag. Net Brussel en Recy-k hebben dan samen contact opgenomen met MAD Lab om het project voor te stellen.Vervolgens kwamen we op het idee van het sleutelkastje, dat er vrij snel gekomen is. Een andere optie was om er meubilair van te maken voor het metrostation Simonis.

OG - Het interessante aan die benadering is dat we met het idee van het meubilair hebben geprobeerd om verder te denken zodat we een lus konden maken: het door de gebruiker geproduceerde afval wordt op die manier de grondstof voor de uitvoering van een project waaruit de gebruiker zelf het meeste voordeel haalt.

En daarna?

OG - In het begin vonden we dat we verder moesten bouwen op die logica door een lus voor te stellen van het product/afval naar een behoefte van de MIVB, namelijk meubilair voor metrostations. We hebben toen weer een stap achteruit gezet en voorgesteld wat Pierre-Emmanuel als eerste in gedachten had om zo stap voor stap vooruit te gaan. Het is belangrijk om de best practices voor ogen te houden. Met andere woorden, je moet beginnen bij de basis om later tot iets te komen waarover heel goed nagedacht is. De mensen willen in de eerste plaats worden gerustgesteld voordat ze gebruiksdoeleinden kunnen overwegen, waarvoor complexere verbintenissen vereist zijn. Het is onze verantwoordelijkheid om voor ieder project de vraag te stellen: hoe kunnen we zo ver mogelijk gaan om het voordeel van de aanpak duidelijk te maken en vooral, hoe kunnen we, door het voorbeeld te geven, bewijzen dat deze aanpak zinvol is en een echte toegevoegde waarde heeft voor onze partners en contactpersonen?

Wat zijn de mogelijkheden op wereldschaal?

OG - Op termijn zullen deze toestellen ook uit omloop worden gehaald in de steden waar ze momenteel wel nog worden gebruikt. Deze bron van afvalproducten biedt ons de mogelijkheid om op lange termijn te gaan denken.  Het is onze ambitie om wereldwijd de hele keten af te handelen aan de hand van een best practice in Brussel.

PEVDP - Maar deze voorwerpen zijn wel achterhaald aan het raken. Ze voldoen niet meer aan de digitaliseringscriteria.In België vind je natuurlijk nog de gele ontwaardingstoestellen van De Lijn in Brussel en Vlaanderen. In Wallonië zijn de groene ontwaarders al gedemonteerd. Daar zijn er dus geen meer. Je vindt ze wel nog op andere plaatsen, zoals Campinas in Brazilië en in vier Argentijnse steden. Ik denk ook nog aan Ankara in Turkije, Sydney in Australië, Göteborg in Zweden en Klagenfurt in Oostenrijk.

Er zijn dus echt wel nog mogelijkheden?

PEVDP - Het zou interessant zijn om een model te kunnen exporteren. Zonder daarom het alleenrecht op het ontwerp te willen, integendeel. Net als Handymadeis het project gegroeid en andere ontwerpers zijn het zich volop aan het toe-eigenen. Dit sneeuwbaleffect is erg interessant, vind ik. De MIVB is nu naar nieuwe denkpistes aan het zoeken en heeft trouwens een cel opgericht om de verschillende afvalstromen te verzamelen en te analyseren. In dat opzicht is al onderzoek en ontwikkeling aan de gang voor nieuwe producten, zoals de terugwinning van het leder van beschadigde metrostoelen dat wordt herwerkt voor hergebruik als kaartetui.

© Pevdp

Behalve de toestellen die op de schroothoop werden gegooid, hoeveel werden er dan herwerkt?

PEVDP - Momenteel zitten we aan 1.500 stuks, maar we zijn nog volop bezig met het herwerken van de toestellen.

Is de duurzaamste oplossing uiteindelijk om er meubilair van te maken?

OG - Het is logisch dat we onze belangrijkste klanten bepalen, en vaak gaat het net om afvalproducenten. We willen ze er eigenlijk voor sensibiliseren dat ze met dat afval de opdracht kunnen geven om er iets anders van te maken. De logica is er. Of we er meubilair of iets anders van maken, hangt af van het nut voor de klant. In dit geval houdt meubilair voor metrostations uiteraard steek.

PEVDP - Er waren een heleboel verwerkingsdoeleinden voor dit afval. De reden waarom ik ben uitgegaan van het idee van een sleutelkastje is omdat ik, na de smelt- en verbrijzelproeven, het visuele aspect van het voorwerp in zijn meest iconische vorm wilde behouden. Verschillende mensen hebben me gezegd dat ze verknocht waren aan dit toestel, en daar heb ik rekening mee gehouden tijdens mijn denkproces. Ik heb er dus mee gespeeld door de vorm en functie te bewaren. Het voorwerp behoudt zijn overgangsaspect en zijn verankering met de openbare ruimte, behalve dan dat je het verplaatst naar de privéruimte. De tickets vormen niet langer het doorgangsbewijs, dat zijn nu de sleutels. Het voorwerp houdt steek, maar er zijn vele andere mogelijkheden. Een andere ontwerper had er een ander product mee gemaakt.

U ziet verschillende mogelijkheden voor deze ontwaardingstoestellen. U hebt beslist om ze te herwerken en met al deze ontwikkelingen de kans gegrepen om zo duurzaam mogelijk 3.700 sleutelkastjes te maken. U hebt ook het project om er meubilair van te maken aan de man trachten te brengen.

PEVDP - Dat waren eigenlijk twee gelijklopende pistes. Het is niet zo dat de ene optie beter is dan de andere. Maar voor het huidige project is meubilair volgens mij niet de beste oplossing. 

OG - Bij meubilair is je actiegebied veel groter, en dat maakt er een interessante optie van. Als je meubilair voor een metrostation maakt, kom je aan meer behoeften tegemoet. Bovendien gaat het om meubilair voor de gemeenschap. Qua denkwijze is het veel interessanter om aan te tonen dat we banken kunnen maken voor de gemeenschap. De kritieke massa is veel groter.

Zorgt MAD Lab ervoor dat u mooi binnen de lijntjes kleurt?

OG - Het is belangrijk dat de mensen met wie je samenwerkt, goed begrijpen welke best practices men hen kan bijbrengen. In het begin waren we maar ontwikkelaars die iets leuks gingen doen voor de MIVB, om duidelijk te maken dat zij zich bezighoudt met recycleren. Onze rol is om een veel ambitieuzere visie door te drukken en voor te stellen, te tonen wat mogelijk is, en ze naar een veel meer geëngageerde logica te sturen.

Het Brussels Gewest wordt mogelijk overspoeld door 3.700 sleutelkastjes. Het is misschien een rare vraag, maar hoe lang zou dit tweede leven naar schatting duren?

PEVDP - Dat is nogal moeilijk om te zeggen. Qua samenstelling, stoffen en toevoeging van materialen kan het voorwerp 20 tot 30 jaar meegaan. Je zou de levensduur van het voorwerp makkelijk kunnen verdubbelen.

OG - We hebben de levensduur van het afvalproduct gewoon verlengd. We laten een voorwerp niet verdwijnen. Dit afvalproduct heeft een waarde, en we hebben daar de emotionele waarde van een nieuw merk aan toegevoegd. 

© Pevdp

U brengt het voorwerp terug bij de bron. Voor de MIVB is de boodschap nog sterker. Ze steekt een afvalproduct terug in haar eigen keten door er iets anders van te maken.

OG - In heel deze gezamenlijke inspanningen proberen we een voorbeeldige aanpak te hanteren. Nu moeten we een klein stapje achteruit zetten, maar misschien kloppen ze later weer bij ons aan met een kans die wel ideaal is om meubilair te maken. Als de hoeveelheid toereikend is, kunnen we ervoor gaan. De productie van meubilair zit ook veel ingewikkelder in elkaar. Je moet nadenken over verschillende aspecten tegelijk: techniek, technologie, deskundigheid en duurzaamheid. Dit zijn allemaal erg lange processen. Je zou bijna kunnen spreken van ‘design fiction’. Maar deze fictie ligt heel dicht bij de realiteit en men moet goed beseffen dat er maar weinig nodig is om van fictie naar realiteit te gaan en dat dat vooral een kwestie is van bereidheid bij alle betrokken partijen van het project. In dit geval wilde de MIVB vooral een concreet project dat kon worden gevaloriseerd en dat zij onmiddellijk kon tonen.

Hebt u van iets spijt in het kader van dit project?

PEVDP - Het is niet echt iets waar ik spijt van heb, maar het moeilijkste aan dit project was om een nieuwe praktijk te laten doordringen en in zekere zin ook hierover voor te lichten. Het is een pedagogisch werk van lange adem geweest, dat trouwens nog altijd aan de gang is.

OG - Het heeft soms te maken met een gebrek aan begrip bij onze partners. Je moet het rustig aan doen, want als je een te ambitieuze visie hebt, verlies je jezelf en verlies je je partners. Doorgaans weten onze gesprekspartners weinig over dit onderwerp. Ze willen wel iets duurzaams doen, maar ze zijn niet bereid om uit hun comfortzone te treden. Maar dat is dan een kans om duidelijk te maken wat de overgang naar meer duurzaamheid echt inhoudt.

Kunt u anticiperen op eventuele kansen omtrent het toekomstige afval van de MIVB? Wilt u zich hierop positioneren en uiteindelijk niet wachten tot de opdrachtgever , in dit geval de MIVB, het initiatief neemt?

OG - De vraag die zich in dat kader stelt, is: wie is de gesprekspartner? Sommigen begrijpen onze visie, maar een administratieve en operationele structuur kan wegen op het proces. Je moet de juiste gesprekspartners vinden en deze voorbeeldige aanpak aantonen om dingen in beweging te kunnen zetten en te kunnen experimenteren met duurzamere richtingen op basis van best practices. Dat is heel belangrijk. Onze verantwoordelijkheid ten aanzien van de gemeenschap komt tot uiting door deze volharding.


Interview by Fabian Jean Villanueva, Creative Director MAD Studio 

Visual Identity Bureau Wolewinksi 

SESAME --- 84€.

SALE POINTS

STIB STORE - Metro Rogier
Charles Rogierplein
1210 Saint-Josse-ten-Noode

L'OUVROIR
Bodeghemstraat 78
1000 Brussel

PIERRE-EMMANUEL VANDEPUTTE 
Fabriekstraat 15/19
1930 Zaventem

YUMAN VILLAGE
Charleroise Steenweg 123
1060 Brussel

ADAM - Brussels Design Museum 
Belgiëplein 1
1020 Laeken 

B-Collective
Rouppestraat 1
1000 Brussel

Les éphémères 

© Pevdp
© Pevdp
© Pevdp