"Textiel kan je heel makkelijk manipuleren en vervormen. Met één draad kan je een hele oppervlakte maken."

Een interview met Ilke Cop & Margot Van den Berghe — In residentie bij Pilar (VUB)

29 maart 2022

Margot Van den Berghe is een Belgische textielkunstenares. Ilke Cop is kunsthistorica en modeontwerpster.

Beiden zijn residenten bij Pilar, een artistiek laboratorium in Brussel voor jongeren, gevestigd aan de VUB. Het is een tentoonstellingsruimte voor jonge, vernieuwende makers en gevestigde waarden, een huis waar de kruisbestuiving tussen kunst & wetenschap vorm krijgt.

In het kader van de weKONEKT.week  ging MAD in gesprek met Margot en Ilke.

Margot Van den Berghe

Kunnen jullie zich kort even voorstellen? 

Margot:
Ik ben vorige jaar afgestudeerd als textiel ontwerper aan Luca School of Arts. Ik noem mijzelf zowel textiel kunstenaar, als textiel ontwerper omdat ik in mijn praktijk de grens opzoek tussen kunst en design, tussen autonoom en functioneel werk. Ik wil niet kiezen voor het een noch het andere aangezien die grens het voor mij net interessant maakt. 
Ik doe nu een residentie bij Pilar (VUB) en heb ik dus mijn atelier in See U in Etterbeek. Door gebrek aan ruimte moest ik vroeger telkens kiezen met welke techniek ik zou werken, naaien, weven of borduren, maar het liefst werk ik met verschillende instrumenten tegelijk. Ik reageer snel op impulsen. Het ene werk komt voort uit het andere, maar bij een gebrek aan plaats is dit moeilijk. In See U kreeg ik de ruimte om te experimenteren. Daarnaast krijg ik ook begeleiding, waardoor ik steeds bij iemand terecht kan met mijn vragen. Het biedt mij ook nieuwe opportuniteiten, zo heb ik net voor Pilar een zithoek ontworpen naar aanleiding van het ASAP-festival. Op dit moment werk ik van deadline tot deadline. Ik krijg heel veel verschillende opdrachten, en dat maakt het heel leuk. Curating the Young organiseert binnenkort voor mij een solotentoonstelling en daarna stel ik tentoon tijdens Design Fest Gent. 

Ilke: 
Ik ben van opleiding kunsthistorica, ik heb kunstwetenschappen gestudeerd aan de universiteit van Gent. Aangezien ik na mijn studies het gevoel had dat ik toch creatiever wilde bezig zijn, heb ik modeontwerp bijgestudeerd. Ik heb vervolgens mijn eigen modebedrijf opgericht (ILKECOP) en in totaal een zestal collecties ontwerpen. Gedurende drie jaar stelde ik elke zes maanden een nieuwe collectie voor op de modeweken in Parijs en Amsterdam. Na een tijdje kreeg ik toch het gevoel dat ik hier mijn creativiteit niet volledig in kwijt kon. Ik had altijd al willen schilderen, dus drie jaar geleden ben ik daarmee gestart. Ik schilderde al snel elke dag en begon andere media in mijn praktijk te incorporeren. Nu maak ik dingen die ik wil maken, zonder dat dat een reden of een functionaliteit moet hebben. Mijn modebedrijf legde mij te veel grenzen op, ik snakte naar volledige vrijheid van mijn creativiteit. Dat is me nu duidelijk.

Sinds september ben ik in residentie in Pilar. Dit geeft me de ruimte om groot werk te maken. Sindsdien is het snel gegaan. Ik rondde net mijn eerste solotentoonstelling in Tatjana Pieters Galerie af, toon in mei voor het eerst werk in New York en presenteer een groot doek van 6 op 2 meter tijdens Kunstenfestival Watou deze zomer. Momenteel kan je naast dit werk bij MAD, nog enkele werken van mijn hand bekijken in de groepstentoonstelling Ruby & (more) Friends in Ruby Gallery Brussel. 

"Duurzaamheid is voor mij een belangrijk uitgangspunt. Ik ga vaak te werk met oude stoffen die voor anderen onbruikbaar zijn, anders koop ik zo goed als al mijn garen in de kringloopwinkel of op stockverkopen. Dit vind ik interessant want ik vind inspiratie in de beperkingen die mij onbewust worden opgelegd."

Margot Van den Berghe

Jullie zijn beide kunstenaars in residentie bij Pilar. Vertel ons over jullie werk.

Margot
In mijn werken combineer ik verschillende technieken: weven, borduren, naaien en patchwork. Mijn kunstwerken worden zowel machinaal als handmatig gemaakt, maar ik heb een sterke voorkeur voor handwerk. The human touch in mijn werk vind ik persoonlijk heel belangrijk. Ik schilder en teken ook veel. Deze ‘schetsen’ kunnen een aanzet geven voor een nieuw werk, maar zijn geen ontwerp op zich waar ik me aan vasthoud. Het zijn eerder de materialen die mij leiden, dan ik die de materialen leidt. 
Ik verzamel garen of stoffen en ga dan vervolgens te werk met de materialen die ik heb. Duurzaamheid is voor mij een belangrijk uitganspunt. Ik ga vaak te werk met oude stoffen die voor anderen onbruikbaar zijn, anders koop ik zo goed als al mijn garen in de kringloopwinkel of op stockverkopen. Dit vind ik interessant want ik vind inspiratie in de beperkingen die mij onbewust worden opgelegd. 
Mijn werken bevinden zich op de grens van autonoom en functioneel. Ik vind het interessant om de grens hiertussen op te zoeken. Zo maakte ik eerder een tapijt waaruit ik een groot stuk sneed. Hiermee verdwijnt het functionele aspect maar is de verwijzing naar het tapijt wel nog steeds duidelijk. Ik vind het gegeven dat een werk ook een achterkant en/of onderkant heeft heel intrigerend. Een textiel object wordt vaak eenzijdig getoond. Een opvallende voor- of bovenkant doet ons vaak vergeten dat het object ook een achter- of onderkant heeft. Denk aan een wandtapijt of tapijt, muren en vloeren blokkeren als het ware de zichtbaarheid van een achter- of onderkant. Ik wil de zichtbaarheid van deze zijden niet uitsluiten. Ik wil het publiek uitnodigen om nieuwsgierig te zijn.

Ilke: 
In mijn werk sta ikzelf centraal. Ik ben mijn praktijk begonnen met zelfportretten omdat ik me zo kan verhouden tot mijn eigen beeld, maar ook tot de beelden die zijn gemaakt van vrouwen in de kunstgeschiedenis. Tegenwoordig merk ik een tendens op om mezelf niet meer expliciet af te beelden, desondanks, noem ik ze nog altijd zelfportretten. Ik kan enkel met mijn blik ergens naar kijken en met mijn kunde iets maken, het werk blijft dus ultrapersoonlijk. 

Volgens toeschouwers zitten er surrealistische elementen in mijn werk, hoewel ik nooit zou zeggen dat ik surrealistisch werk maak. Ik houd mij niet bezig met het onderbewuste, maar net met het bewust zijn. Ik vind het interessant beelden en herinneringen uit mijn geheugen door een soort prisma te sturen, om tot een nieuw beeld komen. Een nieuw beeld dat dan op zijn beurt een impact heeft op de toeschouwer.
Er zijn daarnaast enkele grote thema’s die in mijn werk aan bod komen. De rol van de vrouw in de kunstgeschiedenis en in de maatschappij, en hoe de verhouding is tussen presentatie en representatie, is sinds het begin al heel belangrijk voor mij. Meer recent behandel ik ook het Belgische koloniale verleden. Feminisme en kolonialisme zijn onderwerpen waar ik in mijn dagelijks leven veel mee bezig ben. Ik ben een activistische denker en dit komt tot uiting in mijn werk. Ik probeer over deze thema’s iets te zeggen vanuit mijn eigen beperkte standpunt. Het laatste wat ik wil is de stem van de ander afnemen. Ik ben me erg bewust van mijn positie als geprivilegieerde witte vrouw in deze maatschappij en wil onderzoeken wat dit betekent. Mijn werken dienen om vragen te stellen, en zaken te onderzoeken, niet om antwoorden bieden. Ik hoop dat mijn werk mensen raakt en hen doet nadenken.

"Ik heb altijd een enorme band gehad met textiel, het is voor mij een heel gelaagd gegeven. De kledij die ik aanheb op mijn schilderijen, zijn vaak mijn eigen ontwerpen. Dit is belangrijk voor mij omdat het symbolisch is voor de evolutie die ik heb doorgemaakt in mijn carrière, van modeontwerper tot kunstenaar."

Ilke Cop

Ilke Cop

Jullie hebben beiden een relatie tot textiel, leg eens uit. 

Ilke: 
Ik heb altijd een enorme band gehad met textiel, het is voor mij een heel gelaagd gegeven. De kledij die ik aanheb op mijn schilderijen, zijn vaak mijn eigen ontwerpen. Dit is belangrijk voor mij omdat het symbolisch is voor de evolutie die ik heb doorgemaakt in mijn carrière, van modeontwerper tot kunstenaar. Voor mijn textielinstallaties werk ik vaak met stoffen die ik gebruikte voor mijn collecties, zo integreer ik dat deel van mijn verhaal in mijn huidige kunstenpraktijk.
Textiel is ook belangrijk in mijn werk omdat het een diepere symbolische betekenis heeft voor mij. Hier kom ik terug op het feministische aspect, textiel is altijd een vrouwelijk medium geweest. De decoratieve aard van textiel kan je daarnaast bijna gelijktrekken met de decoratieve rol van de vrouw doorheen de geschiedenis. Deze rol was mooi zijn, geen problemen veroorzaken en geen mening hebben. Vrouwen zijn altijd aan de kant geschoven, de vrouwen die een betekenis hebben gehad in de geschiedenis zijn er ondertussen meestal uitgeschreven door mannen.  

Margot
Dat ik een dichte relatie heb met textiel is natuurlijk erg duidelijk aangezien ik uitsluitend werk met dit materiaal. Textiel kan je heel makkelijk manipuleren en vervormen. Met één draad kan je een hele oppervlakte maken. Textiel groeit, letterlijk. Ik ben een haptisch waarnemer en wil overal aankomen. Mijn denken zit in mijn handen. Textiel doet me vertragen en laat me voelen. Iets wat ik in andere media nog niet eerder heb ervaren. Daarnaast is het ook de textuur van textiel die mij erg aanspreekt. Mensen mogen mijn werken aanraken, het is niet enkel het esthetische dat voor mij telt. Mijn werken gaan zo vaak de interactie aan met de ruimte en de toeschouwers.

 

Wat gaan jullie tentoonstellen in onze vitrine naar aanleiding van WeKONEKT?

Margot:
Ik ga een werk tentoonstellen dat interesse en betrokkenheid bij de bezoeker moet oproepen. 
Blue Portal zou een gordijn kunnen zijn, een room devider, een (gesloten) doorgang naar een andere ruimte. Er ontstaat een spanning tussen voor- en achterkant. Wat verschuilt zich aan de keerzijde? We kijken verder dan het vlak. We kijken achter het vlak. We kijken onder het vlak. We gaan op zoek naar diepte in het vlak. Ik maak voor het eerst een heel groot werk, normaal maak ik altijd kleine werken maar ik wou dit keer uit mijn vertrouwde zone treden. 

Ilke: 
Het werk dat ik hier tentoonstel, is deel van een drieluik genaamd State of Things. Het zijn drie zelfportretten waar ik telkens centraal volledig op sta afgebeeld. Dit drieluik handelt over de maatschappelijke rollen die verwacht worden van een vrouw. Het eerste werk gaat over de erotische rol van een vrouw, die het object is van de mannelijke blik. Het tweede kaart het moederschap aan, hoe dit van vrouwen verwacht wordt, hoe men dit zelf verwacht en hoe men omgaat met vrouwen die kinderloos zijn. 
Het schilderij dat ik hier toon gaat over huiselijkheid. Enkele eeuwen geleden was de grootste deugd van een vrouw huiselijkheid. Men mocht niet te ver buiten de muren van het huis leven of denken. Haar artistieke activiteiten werden dus tot het huis beperkt, daarom schilderden vrouwen vaak met aquarel op kleine doeken, speelde ze muziek of hielden ze zich bezig met borduren. 
Ik vind het persoonlijk heel speciaal dat dit werk in Brussel wordt getoond. Ik ben oorspronkelijk van Antwerpen maar ik heb in Brussel mijn thuis gevonden. Voor mij staat Brussel symbool voor vrijheid in mijn persoonlijk verhaal, het is symbolisch voor bepaalde dingen waaraan ik zelf wou ontsnappen. Dit is de eerste keer dat ik iets in centrum Brussel publiekelijk tentoonstel op een plaats waar letterlijk elke voorbijganger het kan aanschouwen. Ik ben benieuwd naar de interactie van het werk met de stad en met de voorbijgangers.

Ilke Cop  © Laurence vander Elstraeten
Margot Van den Berghe